Nga Robert Goro



Greqia ishte një nga vendet e para që u lidh me Komunitetin Ekonomik Europian (siç u quajt menjëherë pas themelimit, më 1958) – sot Bashkimi Europian.

Në vitin 1958, kryeministri i atëhershëm i Greqisë, Konstandinos Karamanlis, shqyrtoi hollësisht mundësinë e aderimit të vendit në KE. Por ai ishte i vetëdijshëm se dimensionet e ekonomisë greke dhe infrastruktura e dobët industriale, e bënin të pamundur anëtarësimin dhe integrimin e plotë të Greqisë, në një një organizëm ku bënin pjesë gjashtë nga vendet në të zhvilluara të Europës Perëndimore (Franca, RFGj, Italia, Belgjika, Luksemburgu dhe Holanda).

Kështu që u përzgjodh formula e asociimit, që do t’i mundësonte Greqisë të zhvillojë ekonominë e vet dhe, në plan afatgjatë, të mund të bëhej anëtare e Komunitetit.

“Modernizimi i ekonomisë tonë, brenda zonës së ngushtë të tregut grek, është thjesht, i parealizueshëm”, argumentonte qeveria greke, në seancën për ratifikimin e marrëveshjes së asociimit, që ishte nënshkruar në korrik 1962, dy vjet pasi Greqia kishte paraqitur kërkesën.

Ndonëse marrëveshja u votua nga shumica e parlamentit, me përjashtim të së majtës së qendrës, grupe interesi si unionet e zejtarëve si dhe ato tregtare, e kundërshtuan ndërlidhjen e vendit me organizmin më të fuqishëm ekonomik ndërkombëtar. Madje edhe qendra e studimeve ekonomike një organ konsultativ i qeverisë, ishte shfaqur skeptike, duke vërejtur se “ndërlidhja dhe anëtarësimi perspektiv i Greqisë në KE nuk do të ndihmojë promovimin e zhvillimit ekonomik; përkundrazi, mund të dëmtojë interesat jetike greke, shkurt, mund të vejë në rrezik vendin sa i përket bilancit të pagesave dhe progresit ekonomik”.

Ndërkaq, në hapat e vet të parë, marrëveshja u pezullua për një periudhë shtatëvjeçare, pas grushtit të shtetit të 21 prillit 1967 dhe instalimit të juntës së kolonelëve. Regjimi i ri ndërmori një valë arrestimesh, duke përdorur edhe dhunën, me qëllim që të eliminonte çdo rezistencë ngado që të shprehej ajo. Brenda pak ditësh thuajse gjithë politikanët e vendit dhe sidomos ata të së majtës, u arrestuan dhe u dërguan në kampe përqendrimi apo internim; iu nënshtruan torturave, deri edhe eliminimit fizik, ndërsa media vu nën një regjim të të rreptë censure

Parlamenti Europian, më 10 maj 1967 (pra njëzetë ditë pas grushtit të shtetit), miratoi një rezolutë ku theksohej se “marrëveshja e asociimit ndërmjet KE dhe Greqisë do të mund të zbatohet vetëm nëse institucionet demokratike të qeverisë dhe liritë politike dhe sindikaliste vendosen në Greqi”.

Junta u rrëzua përfundimisht në korrik 1974, dhe dy muaj më vonë, 17 shtator, kur drejtimin e vendit e kishte marrë qeveria e shpëtimit kombëtar që po përgatiste zgjedhjet e para të lira në atë që u quajt “metapolitefsi” – demokratizim, Komisioni Europian vendosi riaktivizimin e marrëveshjes së asociimit, që si objektiv final kishte anëtarësimin e plotë të Greqisë në Komunitetin Europian.

Në qershor 1975, Greqia paraqiti kërkesën për anëtarësim. Në letrën shoqëruese, Kryeministri Kostandinos Karamanlis garantonte se “ekonomia greke do të mund të kapërcejë dobësitë e veta strukturore dhe të arrijë nivelin e shteteve të zhvilluara perëndimore”. Më parë, kërkesa diskutohet në parlament, ku partia komuniste dhe PASOK, votojnë kundër. Madje lideri i PASOK-ut, Andreas Papandreu, që pak vite më vonë do të dominonte për më shumë se një dekadë në jetën politike të vendit, kishte kritikuar mjaft ashpër aspiratën për anëtarësim të Greqisë në KE: “Anëtarësimi në KE bie ndesh me krijimin e një politike autonome të zhvillimit kombëtar dhe është në konflikt me interesat afatgjata të popullit grek... Anëtarësimi do të sjellë nënshtrimin e vendit tonë ndaj një qendre pushteti jashtë Greqisë”.

Disa muaj më vonë, Komisioni Europian paraqiti opinionin e vet ndaj kërkesës së Greqisë. Nga njera anë theksonte se “i duhej dhënë përgjigje pozitive” kërkesës së Greqisë për anëtarësim, por nga ana tjetër, sugjeronte një periudhë para anëtarësimi, me qëllim që Greqia të realizonte reformat e nevojshme ekonomike.

“Ekonomia greke, në stadin aktual, përmban një numër karakteristikash strukturore, që e kufizojnë aftësinë e saj për t’u ndërlidhur harmonikisht me ekonomitë e vendeve anëtare. Konkretisht, volumi krahasimor i popullsisë agrare, struktura e industrisë agrare të Greqisë dhe baza relativisht e dobët industriale, kërkojnë ndryshime strukturore, për të cilat Komuniteti Europian duhet të marrë përsipër një pjesë të kostos”.

Atëherë Karamanlis iu drejtua personalisht udhëheqësve të nëntë vendeve anëtare (Komuniteti i qenë shtuar më 1973 Danimarka, Irlanda dhe Mbretëria Bashkuar), dhe arrin të marrë përkrahjen sidomos nga presidenti francez Valery Giscard d’Estaing dhe kancelari gjerman Helmut Schmidt. Këshilli i ministrave i KE e rrëzon opinionin e Komisionit dhe vendosi të pranojë kërkesën për anëtarësim të Greqisë, me të cilën nënshkruhet protokolli i anëtarësimit në maj 1979, që përcaktonte se Greqia pranohej anëtare me të drejta të plota, në 1 janar 1981.

Në seancën parlamentare për ratifikimin e marrëveshjes së anëtarësimit, PASOK-u largohet para se të fillojë votimi, ndërsa lideri socialist, Andreas Papandreu (që kishte munguar edhe në ceremoninë e nënshkrimit), deklaron se me anëtarësimin “u krye satelitizimi politik, ekonomik dhe kulturor i vendit tonë”.



Viti i parë i anëtarësimit të Greqisë në BE përkoi me një ndryshim radikal pushtetit politik në vend. Në zgjedhjet e 18 tetorit 1981, PASOK-u arrin një fitore të madhe, duke marrë 48,7% të votave dhe 172 vende në parlamentin me 300 deputetë, Demokracia e Re që merr 35,87% të votave dhe 115 vende, ia dorëzon krejt normalisht pushtetin socialistëve, të cilët kishin zhvilluar një fushatë elektorale me tone të theksuara anti europiane dhe anti NATO; parrulla “EOK kai NATO, to idio sindikato” (KE dhe NATO e njëjta sindikatë”, kishte dominuar në retorikën elektorale të Andreas Papandreut, që kishte shpallur se akti i parë i qeverisë së tij në rast se i fitonte zgjedhjet, do të ishte largimi i Greqisë nga KE dhe NATO. Madje, menjëherë pas shpalljes së rezultatit të zgjedhjeve, udhëheqja e forcave të armatosura kishte paraqitur dorëheqjen në shenjë proteste ndaj retorikës antieuro-atlantike të Papandreut. Por Konstandinos Karamanlis, që ndërkohë (1980) kishte kaluar në postin e presidentit të republikës, nuk i pranoi dorëheqjet dhe ndikoi në qetësimin e situatës.

Por edhe vetë Papandreu, menjëherë pas marrjes së pushtetit, duket se e rishikoi angazhimin e tij elektoral lidhur me largimin e Greqisë nga Komuniteti Europian. Ndërkaq, e përdori mjeshtërisht para partnerëve të europianë të Greqisë, për të marrë sa më shumë përfitime për vendin e vet.

Diçka më shumë se një muaj pas fitimit të zgjedhjeve, në pjesëmarrjen e tij të parë në takimin e këshillit të ministrave në Londër, do të paraqesë qëndrimin e ri të Athinës për marrëdhëniet me KE:

“Partia jonë dhe qeveria jonë gjithmonë kanë qenë të bindura se rregullat e sanksionuara për 9 - shen (shënimi ynë: nëntë vendet anëtare veç Greqisë), ndoshta mund të funksionojë drejt për ekonomitë industrialisht të zhvilluara të Europës Veriore. Por gjithsesi nuk u shkojnë për shtat vendeve të Europës Jugore, të cilat nuk kanë arritur akoma stadin e pjekurisë kapitaliste. Për këto vende, mes të cilave përfshihet Greqia, dhe nesër Spanja apo Portugalia, këto rregulla (të 9-shes), janë shumë të rënda dhe do të mund fare lehtë të mbysin një tip autonom zhvillimi ekonomik. Jugu i Europës nuk do të mundë të funksionojë në kuadër të Komunitetit me rregulla të formuluara për veriorët. Qellimi i qeverisë tonë është ta shtrojë çështjen në referendum, ku alternativa bazë do të jetë qëndrimi i Greqisë në Komunitetin Europian si anëtar i plotë, apo me një status të posaçëm. Çështja e referendumit është në kompetencë të presidentit dhe nuk mund të themi me siguri se refrendumi do të zhvillohet”.

Papandreu e dinte shumë mirë se presidenti Karamanlis, promotorri i anëtarësimit të Greqisë në KE, nuk do të lejonte kurrë mbajtjen e një referendumi që do të vinte në diskutim “arritjen historike për Greqinë”.

Vetëm pak muaj më vonë, do të bëhej e ditur se çka synonte Papandreu me kërcënimin për largim nga Komuniteti Europian. Më vonë, në analizat për ato zhvillime është vërejtur, mendoj me të drejtë se “qeveria Papandreu, e përballur me realitetin e anëtarësimit në KE, perceptoi tezën se kostoja e largimit do të ishte më e madhe se qëndrimi në radhët e Komunitetit. Me bazën e këtij arsyetimi, nuk u synua largimi, por gjetja e mënyrave se si të përmirësohej pozicioni i Greqisë brenda KE”.

Në mars 1982, qeveria greke i paraqiti Komisionit Europian një memorandum të titulluar “Teza të qeverisë greke për marrëdhëniet e Greqisë me Komunitetin Europian”. Tezat synonin, nga njera anë, rinegociimin e kushteve ekonomike të anëtarësimit dhe nga ana tjetër, konfirmimin përfundimtar të qëndrimit të Greqisë në KE.

Memorandumi nënvizonte tre kërkesa kryesore:

- Pranimin e veçanësive të ekonomisë greke (problemet strukturore dhe dobësitë e saj në raport me ekonomitë e tjera); - Zgjerimin e mekanizmave financuese europiane për sektorët ku Greqia linte për të dëshiruar; - Dhënien e një lloj “amnistie” të përkohshme për devijim të Greqisë nga rregullat e KE për kompetivitetin.

Sipas memorandumit, imponohej “sanksionimi i rregullave të posaçme që do të lejonin zhvillimin e ekonomisë greke, si dhe më përgjithësisht, të marrëdhënieve të Greqisë me Komunitetin Europian”.

KE u shpreh pas një viti për memorandumin, duke rrëzuar dy prej tri kërkesave, por miratoi atë për financimet, nëpërmjet krijimit të fondit që u quajt Programe të Integruara Mesdhetare (IMPs), dhe që konsistonte në financimin e projekteve të rëndësishme infrastrukturore në zonat më pak të zhvilluara kryesisht të Greqisë, por edhe të Francës e të Italisë.

Sa sa “bujare” ishin këto programe për Greqinë, mjafton të përmendim vetëm një fakt: fondi i miratuar për projekte në në Greqinë Perëndimore dhe Peloponezin, në periudhën 1986-1992, ishte 631.3 milionë ECU.

Gjatë qeverisjes së Papandreut, Greqia, jo vetëm që nuk u largua nga KE dhe NATO, kjo për shkak të fondeve që Andreas Papandreu i siguronte “me një aftësi për t’u admiruar”. Marrëveshja për bazat ushtarake amerikane në Greqi u rinovua në vitin 1983, dhe përmbante parashikimin se brenda 18 muajve pas fundit të 19880s, secila prej dy qeverive do të kishte të drejtë t’i mbyllte bazat. Përfundimisht bazat kryesore amerikane në Greqi u mbyllën me vendim të Uashingtonit për shkak të përfundimit të Luftës së Ftohtë, në vitin 1992, kur në pushtet ishte rikthyer Demokracia e Re...

E Hene, 02 Korrik 2012